เจาะลึกกฎหมายใหม่ “ป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่นายจ้าง-ลูกจ้าง” ฉบับใหม่ปี 2569: บังคับใช้แล้ว

ในการบริหารจัดการสถานประกอบกิจการ โรงงานอุตสาหกรรม หรือแม้กระทั่งสำนักงานทั่วไป สิ่งหนึ่งที่ผู้ประกอบการ ฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) และเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.วิชาชีพ) จะละเลยไม่ได้เลยคือ “กฎหมายความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน”

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปี พ.ศ. 2569 นี้ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานได้มีการออกประกาศฉบับใหม่ล่าสุด นั่นคือ “ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง ข้อความแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง สัญลักษณ์เตือนอันตราย และเครื่องหมายเกี่ยวกับความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2569” ซึ่งมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2569 เป็นต้นไป โดยมายกเลิกและทดแทนประกาศฉบับเดิมปี พ.ศ. 2554 ทั้งหมด

บทความนี้จะพาทุกท่านไปเจาะลึกถึงความสำคัญ ความจำเป็น และเหตุผลทางกฎหมายที่ว่า ทำไมองค์กรของคุณจึงต้องรีบปรับปรุง “ป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ฯ” รวมถึง “ป้ายสัญลักษณ์เตือนอันตราย” ให้ถูกต้องตามมาตรฐานใหม่ พร้อมคำแนะนำในการเลือกซื้อป้ายเซฟตี้ให้คุ้มค่าและถูกหลักกฎหมาย 100%

1. ทำความรู้จักกฎหมายป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ฯ ฉบับใหม่ พ.ศ. 2569 คืออะไร?

เดิมทีตามพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 17 ได้กำหนดให้นายจ้างต้องติดประกาศสัญลักษณ์เตือนอันตรายและเครื่องหมายเกี่ยวกับความปลอดภัย และจัดทำข้อความแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้างตามที่อธิบดีประกาศกำหนด

แต่เนื่องจากสภาพแวดล้อมในการทำงานในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ประกอบกับการที่ประเทศไทยมุ่งยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล โดยเฉพาะอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ฉบับที่ 155 จึงได้มีการปรับปรุงเนื้อหาในกฎหมายให้มีความเข้มข้นและชัดเจนยิ่งขึ้น โดยจุดเปลี่ยนสำคัญที่ถูกเพิ่มเข้ามาในป้ายประกาศฉบับใหม่ปี 2569 มีดังนี้:

• สิทธิในการลี้ภัยอันตราย (Right to Move): ลูกจ้างมีสิทธิย้ายตนเองออกจากพื้นที่ทำงานทันทีหากพบเห็นอันตรายร้ายแรงที่เสี่ยงต่อชีวิตและสุขภาพ โดยนายจ้างต้องไม่เอาผิดหรือลงโทษ

• หน้าที่ในการแก้ไขทันทีของนายจ้าง: เมื่อนายจ้างได้รับแจ้งเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย จะต้องดำเนินการปรับปรุงแก้ไขข้อบกพร่องนั้น “ทันที”

• การรองรับมาตรฐานสากล: ป้ายสัญลักษณ์เตือนอันตรายและเครื่องหมายความปลอดภัยต่างๆ จะต้องได้มาตรฐานและอ้างอิงรหัสสากลที่เป็นยอมรับ เช่น ISO, EN, ANSI, หรือ OSHA

2. ทำไม “ป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ฯ” และ “ป้ายเซฟตี้” ถึงมีความจำเป็นเร่งด่วน?

หลายองค์กรอาจมองว่าป้ายเตือนหรือป้ายประกาศเป็นเพียงองค์ประกอบย่อยในโรงงาน แต่ในความเป็นจริงแล้ว ป้ายเหล่านี้มีความจำเป็นอย่างยิ่งด้วยเหตุผล 4 ประการหลัก ดังต่อไปนี้:

2.1 ความจำเป็นทางด้านกฎหมายและบทลงโทษที่รุนแรง

การไม่ติดป้ายประกาศข้อความแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง หรือการใช้ป้ายเก่าที่เนื้อหาไม่ตรงตามประกาศปี พ.ศ. 2569 ถือเป็นความผิดทางกฎหมายอย่างชัดเจน

อัตราโทษตาม พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 (มาตรา 53): หากสถานประกอบกิจการใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรา 17 (เรื่องการติดป้ายและเครื่องหมายความปลอดภัย) ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

การลงทุนเปลี่ยนป้ายหลักร้อยหรือหลักพันบาท จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ช่วยปกป้องธุรกิจจากการถูกปรับเงินจำนวนมหาศาล และป้องกันไม่ให้ผู้บริหารต้องเสี่ยงรับโทษทางอาญา

2.2 เพื่อรองรับการตรวจประเมินจากพนักงานตรวจความปลอดภัย (Insector)

ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569 เป็นต้นไป พนักงานตรวจแรงงานและตรวจความปลอดภัยจะเริ่มลงพื้นที่ตรวจสอบสถานประกอบกิจการอย่างเข้มงวด สิ่งแรกๆ ที่เจ้าหน้าที่จะขอดูก่อนเดินตรวจโรงงานก็คือ “บอร์ดประชาสัมพันธ์ด้านความปลอดภัย” และ “จุดติดตั้งป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ฯ” หากองค์กรของคุณยังคงใช้ป้ายเวอร์ชันเก่า (พ.ศ. 2554) ก็จะถูกสั่งการให้แก้ไข หรืออาจถูกดำเนินคดีทันทีหากพบเจตนาละเลย

2.3 การลดอุบัติเหตุและความสูญเสียในสถานประกอบการ

ป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ฯ รวมถึงป้ายสัญลักษณ์เตือนอันตราย (Safety Signs) ทำหน้าที่เป็น “ผู้เตือนภัยเงียบ” ที่คอยสื่อสารกับพนักงานตลอด 24 ชั่วโมง การมีป้ายที่ชัดเจน สีสันถูกต้องตามมาตรฐาน (เช่น สีแดงสำหรับห้าม, สีเหลืองสำหรับระวังอันตราย, สีน้ำเงินสำหรับบังคับให้ปฏิบัติ และสีเขียวสำหรับความปลอดภัย) จะช่วยลดอัตราการเกิดอุบัติเหตุในโรงงานได้อย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้กระบวนการผลิตไม่สะดุดและลดค่าใช้จ่ายในการชดเชยเยียวยา

2.4 การยกระดับองค์กรสู่มาตรฐานสากล (ISO 45001)

สำหรับบริษัทหรือโรงงานที่กำลังขับเคลื่อนองค์กรสู่มาตรฐานระบบการจัดการอาชีวอนามัยและความปลอดภัย หรือ ISO 45001 การปฏิบัติตามกฎหมายท้องถิ่น (Legal Compliance) ถือเป็นข้อกำหนดพื้นฐานที่ขาดไม่ได้ การติดตั้งป้ายแสดงสิทธิฯ ฉบับใหม่และการใช้ป้ายเตือนที่อ้างอิงมาตรฐาน ISO/OSHA จะช่วยให้องค์กรผ่านการตรวจประเมินได้อย่างง่ายดายและน่าเชื่อถือในสายตาลูกค้าต่างประเทศ

3. ลักษณะและรูปแบบของป้ายที่ถูกต้องตามกฎหมายใหม่

เพื่อให้ป้ายประกาศและป้ายสัญลักษณ์สามารถทำหน้าที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ป้ายเหล่านั้นจะต้องมีคุณลักษณะดังนี้:

4. Checklist: 4 ขั้นตอนในการเตรียมความพร้อมสำหรับองค์กรของคุณ

หากคุณเป็นเจ้าของกิจการ HR หรือ จป.วิชาชีพ นี่คือขั้นตอนในการเปลี่ยนผ่านสู่มาตรฐานใหม่เพื่อให้มั่นใจว่าองค์กรของคุณทำถูกต้อง 100%:

ขั้นตอนที่ 1: เดินสำรวจพื้นที่ (Safety Walk)

ทำการสำรวจป้ายประกาศและป้ายเตือนทั้งหมดในปัจจุบัน จดบันทึกว่ามีป้ายข้อความแสดงสิทธิและหน้าที่ฯ เวอร์ชัน พ.ศ. 2554 ติดอยู่ตรงไหนบ้าง และมีป้ายเตือนอันตรายจุดใดที่ซีดจาง ชำรุด หรือไม่ได้มาตรฐานสากล

ขั้นตอนที่ 2: สั่งผลิตหรือจัดซื้อป้ายฉบับปรับปรุงใหม่ 2569

ติดต่อบริษัทผู้ผลิตป้ายที่ได้มาตรฐาน เพื่อสั่งทำป้าย “ข้อความแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง พ.ศ. 2569” โดยระบุวัสดุที่ทนทาน เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ (เช่น แผ่นอะคริลิก แผ่นพลาสวูด หรืออะลูมิเนียมคอมโพสิต)

ขั้นตอนที่ 3: ดำเนินการติดตั้งในจุดที่มองเห็นเด่นชัด

กฎหมายกำหนดชัดเจนว่าต้องติดตั้งใน “บริเวณที่เปิดเผยและลูกจ้างสามารถเห็นและอ่านได้ง่าย” ห้ามนำไปติดในมุมอับ หรือจุดที่มีสิ่งของวางบดบังเด่นขาด

ขั้นตอนที่ 4: อบรมและสื่อสารกับพนักงาน

การติดป้ายเป็นเพียงก้าวแรก จป. และ HR ควรใช้โอกาสนี้ในการจัดอบรมสั้นๆ (Toolbox Talk) เพื่อชี้แจงให้พนักงานเข้าใจถึง “สิทธิใหม่” ในการลี้ภัยอันตราย และ “หน้าที่” ในการร่วมมือรักษาความปลอดภัยตามที่ระบุบนป้ายประกาศฉบับใหม่

สรุป: อย่ารอให้โดนปรับ! เปลี่ยนป้ายแสดงสิทธิฯ วันนี้ เพื่อความปลอดภัยและถูกต้องตามกฎหมาย

กฎหมายใหม่เรื่อง ป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง พ.ศ. 2569 ไม่ใช่เรื่องที่สามารถ “รอดูก่อน” ได้ เพราะวันบังคับใช้ในวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 กำลังใกล้เข้ามาทุกขณะ การเตรียมความพร้อมตั้งแต่วันนี้ไม่เพียงแต่จะช่วยให้บริษัทของคุณพ้นจากความเสี่ยงทางกฎหมายและค่าปรับราคาสูง แต่ยังเป็นการแสดงออกถึงความใส่ใจในสวัสดิภาพของพนักงาน ซึ่งเป็นทรัพยากรที่สำคัญที่สุดขององค์กร

หากสถานประกอบกิจการของคุณกำลังมองหา ป้ายแสดงสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้าง ฉบับปี 2569 หรือป้ายสัญลักษณ์ความปลอดภัย (Safety Signs) มาตรฐานสากล

สามารถติดต่อสอบถามเวริเซฟได้เลย ขอแบบตัวอย่าง หรือประเมินราคาฟรีได้ที่ LINE ID : @verisafe หรือโทร 080-484-4888 ทีมงานผู้เชี่ยวชาญของเราพร้อมให้บริการคุณด้วยสินค้าคุณภาพสูงและจัดส่งรวดเร็วทั่วประเทศ!