บทความด้านความปลอดภัย

Work Positioning และ Fall Arrest: ต่างกันอย่างไร

Posted by author-avatar
0

การทำงานบนที่สูง (Working at Height) เป็นหนึ่งในกิจกรรมที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดในภาคอุตสาหกรรมและการก่อสร้าง สถิติอุบัติเหตุจากการตกจากที่สูงยังคงเป็นสาเหตุหลักของการบาดเจ็บรุนแรงและการเสียชีวิตในที่ทำงาน เพื่อลดความเสี่ยงเหล่านี้ วิศวกรความปลอดภัยและผู้ปฏิบัติงานจึงต้องมีความเข้าใจอย่างถ่องแท้เกี่ยวกับระบบป้องกันการตก (Fall Protection Systems) โดยเฉพาะความแตกต่างระหว่าง “Work Positioning” (การกำหนดตำแหน่งการทำงาน) และ “Fall Arrest” (การยับยั้งการตก)

บทความนี้จะเจาะลึกความแตกต่างในเชิงเทคนิค มาตรฐานสากล และวิธีการเลือกใช้ระบบให้เหมาะสมกับหน้างาน เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ปฏิบัติงาน

1. ทำความรู้จักกับ Work Positioning (ระบบกำหนดตำแหน่งการทำงาน)

Work Positioning คือระบบที่ออกแบบมาเพื่อ “ประคอง” หรือ “ยึด” ร่างกายของผู้ปฏิบัติงานให้อยู่ในตำแหน่งที่ต้องการ เพื่อให้สามารถทำงานได้อย่างมั่นคงและสามารถใช้มือทั้งสองข้างทำงานได้อย่างอิสระ (Hands-free) โดยมักใช้ในงานที่ต้องปีนป่ายโครงสร้างแนวตั้ง เช่น เสาไฟฟ้า, เสาส่งสัญญาณ หรือการผูกเหล็กในงานก่อสร้าง

หลักการทำงานและอุปกรณ์

ระบบนี้ทำงานโดยการสร้างแรงตึง (Tension) ระหว่างตัวผู้ใช้งานกับจุดยึด อุปกรณ์หลักประกอบด้วย:

  • Harness with Side D-Rings: สายรัดนิรภัยที่มีจุดเชื่อมต่อด้านข้างเอว (Lateral D-Rings)

  • Work Positioning Lanyard: สายช่วยชีวิตที่ปรับความยาวได้ เพื่อพันรอบโครงสร้างแล้วยึดกลับมาที่ D-Ring ด้านข้างทั้งสองฝั่ง

ข้อควรระวังสำคัญ: Work Positioning ไม่ใช่ ระบบกันตกในตัวเอง หากอุปกรณ์ยึดตำแหน่งเกิดความผิดพลาด ผู้ใช้งานอาจตกจากที่สูงได้ทันที ดังนั้นตามมาตรฐานสากล ต้องใช้งานร่วมกับระบบ Fall Arrest เป็นระบบสำรอง (Backup) เสมอ

2. ทำความรู้จักกับ Fall Arrest (ระบบยับยั้งการตก)

Fall Arrest คือระบบที่ออกแบบมาเพื่อ “หยุด” การตกหลังจากที่ผู้ใช้งานได้หลุดร่วงลงมาจากพื้นที่ปฏิบัติงานแล้ว ระบบนี้มีหน้าที่หลักคือการจำกัดระยะการตกและลดแรงกระชาก (Impact Force) ที่จะส่งผลต่อร่างกายของผู้ปฏิบัติงานให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย

หลักการทำงานและอุปกรณ์

หัวใจสำคัญของ Fall Arrest คือการดูดซับพลังงาน (Energy Absorption) อุปกรณ์หลักประกอบด้วย:

  • Full Body Harness: ต้องใช้สายรัดแบบเต็มตัวเท่านั้น (มาตรฐาน EN 361 หรือ ANSI Z359.11) โดยใช้จุดยึดด้านหลัง (Dorsal D-Ring) หรือด้านหน้าอก (Sternal D-Ring)

  • Shock Absorbing Lanyard: สายช่วยชีวิตที่มีตัวดูดซับแรงกระชาก หรืออุปกรณ์กันตกแบบดึงกลับอัตโนมัติ (Self-Retracting Lifeline – SRL)

  • Anchor Point: จุดยึดที่ต้องมีความแข็งแรงสูงเพียงพอที่จะรับแรงกระชากมหาศาล

3. การเปรียบเทียบความแตกต่าง (Work Positioning vs Fall Arrest)

คุณสมบัติ Work Positioning Fall Arrest
วัตถุประสงค์หลัก ประคองตัวเพื่อให้ใช้มือทำงานได้อิสระ หยุดการตกและลดแรงกระชาก
จังหวะการทำงาน ทำงานตลอดเวลา (Pre-fall) ทำงานเมื่อเกิดการตกแล้ว (Post-fall)
จุดเชื่อมต่อที่ Harness ด้านข้างเอว (Side D-Rings) ด้านหลัง (Dorsal) หรือหน้าอก (Sternal)
แรงที่เกิดขึ้น แรงกด/แรงดึงคงที่จากการพิง แรงกระชากเฉียบพลัน (Impact Force)
ความจำเป็นในการใช้ร่วมกัน ต้อง มี Fall Arrest เป็นตัวสำรอง สามารถใช้งานเดี่ยวได้ (หากประเมินแล้ว)
มาตรฐานยุโรป (CE) EN 358 EN 361

การทำงานบนที่สูง (Working at Height) เป็นหนึ่งในกิจกรรมที่มีความเสี่ยงสูงที่สุดในภาคอุตสาหกรรมและการก่อสร้าง สถิติอุบัติเหตุจากการตกจากที่สูงยังคงเป็นสาเหตุหลักของการบาดเจ็บรุนแรงและการเสียชีวิตในที่ทำงาน เพื่อลดความเสี่ยงเหล่านี้ วิศวกรความปลอดภัยและผู้ปฏิบัติงานจึงต้องมีความเข้าใจอย่างถ่องแท้เกี่ยวกับระบบป้องกันการตก (Fall Protection Systems) โดยเฉพาะความแตกต่างระหว่าง “Work Positioning” (การกำหนดตำแหน่งการทำงาน) และ “Fall Arrest” (การยับยั้งการตก)

บทความนี้จะเจาะลึกความแตกต่างในเชิงเทคนิค มาตรฐานสากล และวิธีการเลือกใช้ระบบให้เหมาะสมกับหน้างาน เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ปฏิบัติงาน

1. ทำความรู้จักกับ Work Positioning (ระบบกำหนดตำแหน่งการทำงาน)

Work Positioning คือระบบที่ออกแบบมาเพื่อ “ประคอง” หรือ “ยึด” ร่างกายของผู้ปฏิบัติงานให้อยู่ในตำแหน่งที่ต้องการ เพื่อให้สามารถทำงานได้อย่างมั่นคงและสามารถใช้มือทั้งสองข้างทำงานได้อย่างอิสระ (Hands-free) โดยมักใช้ในงานที่ต้องปีนป่ายโครงสร้างแนวตั้ง เช่น เสาไฟฟ้า, เสาส่งสัญญาณ หรือการผูกเหล็กในงานก่อสร้าง

หลักการทำงานและอุปกรณ์

ระบบนี้ทำงานโดยการสร้างแรงตึง (Tension) ระหว่างตัวผู้ใช้งานกับจุดยึด อุปกรณ์หลักประกอบด้วย:

  • Harness with Side D-Rings: สายรัดนิรภัยที่มีจุดเชื่อมต่อด้านข้างเอว (Lateral D-Rings)

  • Work Positioning Lanyard: สายช่วยชีวิตที่ปรับความยาวได้ เพื่อพันรอบโครงสร้างแล้วยึดกลับมาที่ D-Ring ด้านข้างทั้งสองฝั่ง

ข้อควรระวังสำคัญ: Work Positioning ไม่ใช่ ระบบกันตกในตัวเอง หากอุปกรณ์ยึดตำแหน่งเกิดความผิดพลาด ผู้ใช้งานอาจตกจากที่สูงได้ทันที ดังนั้นตามมาตรฐานสากล ต้องใช้งานร่วมกับระบบ Fall Arrest เป็นระบบสำรอง (Backup) เสมอ

2. ทำความรู้จักกับ Fall Arrest (ระบบยับยั้งการตก)

Fall Arrest คือระบบที่ออกแบบมาเพื่อ “หยุด” การตกหลังจากที่ผู้ใช้งานได้หลุดร่วงลงมาจากพื้นที่ปฏิบัติงานแล้ว ระบบนี้มีหน้าที่หลักคือการจำกัดระยะการตกและลดแรงกระชาก (Impact Force) ที่จะส่งผลต่อร่างกายของผู้ปฏิบัติงานให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย

หลักการทำงานและอุปกรณ์

หัวใจสำคัญของ Fall Arrest คือการดูดซับพลังงาน (Energy Absorption) อุปกรณ์หลักประกอบด้วย:

  • Full Body Harness: ต้องใช้สายรัดแบบเต็มตัวเท่านั้น (มาตรฐาน EN 361 หรือ ANSI Z359.11) โดยใช้จุดยึดด้านหลัง (Dorsal D-Ring) หรือด้านหน้าอก (Sternal D-Ring)

  • Shock Absorbing Lanyard: สายช่วยชีวิตที่มีตัวดูดซับแรงกระชาก หรืออุปกรณ์กันตกแบบดึงกลับอัตโนมัติ (Self-Retracting Lifeline – SRL)

  • Anchor Point: จุดยึดที่ต้องมีความแข็งแรงสูงเพียงพอที่จะรับแรงกระชากมหาศาล

3. การเปรียบเทียบความแตกต่าง (Work Positioning vs Fall Arrest)

คุณสมบัติ Work Positioning Fall Arrest
วัตถุประสงค์หลัก ประคองตัวเพื่อให้ใช้มือทำงานได้อิสระ หยุดการตกและลดแรงกระชาก
จังหวะการทำงาน ทำงานตลอดเวลา (Pre-fall) ทำงานเมื่อเกิดการตกแล้ว (Post-fall)
จุดเชื่อมต่อที่ Harness ด้านข้างเอว (Side D-Rings) ด้านหลัง (Dorsal) หรือหน้าอก (Sternal)
แรงที่เกิดขึ้น แรงกด/แรงดึงคงที่จากการพิง แรงกระชากเฉียบพลัน (Impact Force)
ความจำเป็นในการใช้ร่วมกัน ต้อง มี Fall Arrest เป็นตัวสำรอง สามารถใช้งานเดี่ยวได้ (หากประเมินแล้ว)
มาตรฐานยุโรป (CE) EN 358 EN 361

4. การคำนวณระยะตกที่ปลอดภัย (Fall Clearance)

ในการใช้ระบบ Fall Arrest สิ่งที่อันตรายที่สุดคือการที่ระบบหยุดการตกได้จริง แต่ระยะการตกยาวเกินไปจนผู้ใช้งานกระแทกพื้นหรือสิ่งกีดขวางด้านล่าง การคำนวณ Fall Clearance จึงเป็นเรื่องที่มองข้ามไม่ได้

สูตรการคำนวณระยะตกที่ปลอดภัยพื้นฐาน:

 

$$Required Clearance = L + D + H + S$$

โดยที่:

  • L (Lanyard Length): ความยาวของสายช่วยชีวิต

  • D (Deceleration Distance): ระยะยืดตัวของอุปกรณ์ดูดซับแรง (มาตรฐานมักอยู่ที่ 1.1 – 1.75 เมตร)

  • H (Height of Worker): ระยะห่างจากจุดยึด D-Ring ถึงเท้าผู้ใช้งาน (โดยประมาณ 1.5 – 2.0 เมตร รวมระยะยืดของชุด Harness)

  • S (Safety Factor): ระยะปลอดภัยสำรอง (ขั้นต่ำ 1.0 เมตร)

5. ฟิสิกส์ของการตก: Fall Factor

ความรุนแรงของการตกไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสูงเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ Fall Factor (ค่าปัจจัยการตก) ซึ่งคำนวณจาก:

 

$$Fall Factor = \frac{Distance of Fall}{Length of Lanyard}$$

  • Fall Factor 0: จุดยึดอยู่เหนือศีรษะ สายตึงตลอดเวลา (ปลอดภัยที่สุด)

  • Fall Factor 1: จุดยึดอยู่ในระดับเดียวกับ D-Ring ระยะตกจะเท่ากับความยาวสาย

  • Fall Factor 2: จุดยึดอยู่ที่เท้า ระยะตกจะเท่ากับ 2 เท่าของความยาวสาย (อันตรายที่สุด แรงกระชากสูงมาก)

6. วิธีเลือกใช้ให้เหมาะกับหน้างาน

การเลือกใช้ระบบที่ถูกต้องต้องเริ่มจากการทำ Risk Assessment (การประเมินความเสี่ยง) โดยพิจารณาจากลักษณะงานดังนี้:

สถานการณ์ที่ควรใช้ Work Positioning

  • งานปีนเสาโทรคมนาคมหรือเสาไฟฟ้า: ช่างต้องใช้มือทั้งสองข้างติดตั้งอุปกรณ์ การมีสาย Work Positioning จะช่วยให้เขาสามารถเอนตัวไปข้างหลังและทรงตัวได้มั่นคง

  • งานผูกเหล็กคานสูง: เมื่อช่างต้องยืนบนโครงสร้างแนวตั้งและต้องการที่ยึดเหนี่ยวเพื่อความแม่นยำในการทำงาน

  • งานบำรุงรักษาเครื่องจักรในที่แคบ: ที่ต้องการการประคองตัวไม่ให้เซไปโดนส่วนที่แหลมคม

สถานการณ์ที่ควรใช้ Fall Arrest

  • งานบนนั่งร้านหรือดาดฟ้า: พื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการพลัดตกตลอดเวลาแต่ไม่มีโครงสร้างให้พิง

  • การเคลื่อนที่ในแนวตั้ง: เช่น การปีนบันไดลิง (Fixed Ladder) โดยใช้ร่วมกับตัวรูดเชือก (Rope Grab)

  • พื้นที่ที่มีระยะตก (Clearance) เพียงพอ: หากหน้างานมีความสูงไม่มาก (เช่น ต่ำกว่า 6 เมตร) การใช้ Fall Arrest แบบสายแลนยาร์ดอาจไม่ปลอดภัยเท่าการใช้ SRL

7. มาตรฐานและการตรวจสอบอุปกรณ์

อุปกรณ์เซฟตี้ไม่ใช่แค่ซื้อมาใช้แล้วจบ แต่ต้องมีการตรวจสอบและบำรุงรักษาตามมาตรฐาน:

  1. Pre-use Inspection: ผู้ใช้งานต้องตรวจเช็คสายฮาร์เนส รอยบาด รอยถลอกของเชือก และความสมบูรณ์ของ Carabiner ทุกครั้งก่อนสวมใส่

  2. Annual Inspection: ต้องมีการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ (Competent Person) อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และบันทึกลงใน Logbook

  3. Shelf Life: อุปกรณ์ประเภทผ้าหรือเชือก (Synthetic Fibers) มักมีอายุการใช้งาน 5-10 ปี แม้จะดูใหม่ แต่เส้นใยภายในอาจเสื่อมสภาพจากรังสี UV หรือความชื้น

8. บทสรุป: ความปลอดภัยที่ยั่งยืน

การเข้าใจความต่างระหว่าง Work Positioning และ Fall Arrest จะช่วยให้คุณเลือกอุปกรณ์ได้ถูกต้องตามฟังก์ชันการใช้งาน หากเลือกผิด เช่น นำชุด Work Positioning ไปใช้แทน Fall Arrest โดยไม่มีอุปกรณ์ดูดซับแรง เมื่อเกิดการตกจริง แรงกระชากอาจทำให้กระดูกสันหลังหักหรืออุปกรณ์ขาดทันที

นอกจากอุปกรณ์แล้ว “แผนการช่วยเหลือ” (Rescue Plan) คืออีกครึ่งหนึ่งของความปลอดภัย หากเกิดการตกและผู้ใช้งานแขวนค้างอยู่ (Suspended) เขาจะมีเวลาเพียงไม่กี่นาทีก่อนเกิดสภาวะ Suspension Trauma (เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ) ดังนั้น การฝึกอบรมการกู้ภัยจึงมีความสำคัญไม่แพ้การสวมใส่อุปกรณ์

Back to list
Older ความสำคัญของเชือกโรยตัว วิธีใช้งานและบำรุงรักษา